facebookg+twitteryoutubesoundcloudrsskalendarzjęzyk polskijęzyk angielski

publikuj na facebooku wykop todrukuj« Krótki epizod wolności

data wydarzenia: od 09.08.2017 do 12.11.2017 opublikowane przez: Redakcja, z dnia 09.08.2017, 04:26

Przekrojowa wystawa "Szczeliny wolności. Sztuka polska w latach 1945 – 1948/1949" w Muzeum Narodowym w Poznaniu jest niewątpliwie wydarzeniem dużej miary. Zebrano na niej 193 prace najwybitniejszych polskich artystów. Większość, co może być zaskakujące, pochodzi ze zbiorów poznańskiego muzeum. Kuratorem ekspozycji jest Włodzimierz Nowaczyk.

Podzielona na trzy części całość, wyznacza kierunek zwiedzania, idziemy od „Czasu martwej natury”, poprzez część zatytułowaną  „Wojna, wojna” , aż do „Abstrakcji i surrealizmu”.


Kiedy wchodzi się do pierwszej sali, poświęconej martwej naturze (ale też pejzażowi czy portretom), wzrok przyciągają uwodzące kolorystyką obrazy Wacława Taranczewskiego i Hanny Rudzkiej-Cybisowej. Obok Taranczewskiego znajdują się dwa znakomite portrety Zbigniewa Pronaszki (szczególnie „Portret żony w zielonym sweterku z książką”). Ta część ekspozycji poświęcona jest kontynuacji wpływów sztuki postimpresjonistycznej. Przywieźli ją z Paryża koloryści, których działalność została brutalnie przerwana w 1939 r. Powrócili do niej w 1945 r., „wycinając” doświadczenia wojenne...
Na ekspozycji pokazane też zostały prace najwybitniejszego kapisty Jana Cybisa (najważniejszej postaci ruchu w okresie powojennym, malarza i teoretyka), Artura Nacht-Samborskiego, Jana Piaseckiego, Zygmunta Radnickiego, Eustachego Wasilkowskiego czy Ildefonsa Houwalta. Obrazy Houwalta pełne są znakomicie podpatrzonych sytuacji społecznych i postaci, przewrotne - jak „Pogrzeb” czy „Parada”.

Drugą część wystawy stanowi ekspozycja prac związanych z II wojną światową.
- Przygotowując wystawę postawiłem sobie pytanie, jak to się stało, że temat tak wielki jak wojna, znalazł tak nikłe odbicie w polskiej sztuce. Oczywiście - został on podjęty w 1945 r., kiedy w każdym domu kultury otwierano wystawę o zniszczonej Polsce. Ale mnie interesowała sztuka wysoka, zaangażowana, o podłożu filozoficznym, której towarzyszyło pytanie Adorno - czy możliwa jest sztuka po Auschwitz – mówi kurator wystawy Włodzimierz Nowaczyk.
Na wystawie zobaczymy trzy abstrakcyjne, „wojenne” obrazy Henryka Stażewskiego, „Ghetto II” Alfreda Lenicy (w stylu Pollocka) czy cykl grafik z getta Jonasza Sterna.
„Wysiedlenie I”, „Wysiedlenie II” i „Wysiedlenie III” Sterna przedstawia grupę postaci jakby wyjętych z fresków Masaccia, posągowych w swoim cierpieniu. Na I grafice jest to zanurzona w ciemności grupa, na II - światło wyławia z tyłu niewyraźny zarys postaci za jej plecami, na III – wysiedlanych jest już prawdziwy tłum, jasno oświetlony.

„Narodziny” i „Schody”, pochodzącej z rodziny lwowskich Żydów, Erny Rosenstein, która uciekła z getta i była świadkiem śmierci rodziców, zastrzelonych na jej oczach przez szmalcownika, wymagają uruchomienia wyobraźni – ale wtedy też bolą... Rosenstein należała do najwybitniejszych polskich surrealistek. Jej sztuka, jak uważa większość krytyków, przesiąknięta jest pamięcią i okrucieństwem straty, którą przeżyła.
Dwa obrazy Andrzeja Wróblewskiego reprezentują jego znakomity cykl „Rozstrzelanie”.
Niewielką liczebnie część wystawy „Wojna, wojna” dopełniają cztery znakomite fotomontaże Teresy Żarnowerówny z książki „Obrona Warszawy” (1944). To prawdziwy biały kruk, wydany w Kanadzie. Ne ekspozycji poza fotomontażami, zobaczymy też okładkę książki, zamkniętą w szklanej gablocie.

Osobno pokazano projekty kostiumów i scenografii do baletu „Swantewit” Piotra Perkowskiego (1936-30). W 1948 r. poznańska opera rozpisała konkurs na scenografię do baletu, do którego zaproszeni zostali Tadeusz Kantor, Andrzej Pronaszko, Wacław Taranczewski, Jan Kosiński i Adam Stopka. Pierwszą nagrodę zdobyła Maria Jarema, ale jej projekty były na tyle awangardowe, że ich nie zrealizowano. Wybrano ostatecznie wizję Adama Stopki.

Ostatnia część ekspozycji poświęcona jest surrealizmowi i abstrakcji w sztuce polskiej do 1949 r.
W tej części wystawy znajdziemy nazwiska Tadeusza Kantora, który wrócił z Paryża w 1947 r. zapatrzony w surrealizm, Bogusława Szwacza, który także z Paryża „przywiózł” w 1948 r. abstrakcję liryczną, dominującą wówczas w tamtejszych galeriach, Jerzego Kujawskiego, Kazimierza Mikulskiego, Henryka Stażewskiego, Alfreda Lenicy, Władysława Strzemińskiego, Jerzego Nowosielskiego (od razu rzuca się w oczy na wystawie!), Marii Jaremy, Jonasza Sterna, Jadwigi Maziarskiej...
O polskim surrealizmie Nowaczyk tak pisze w katalogu do wystawy: „(…) krótki i nie do końca rozpoznany epizod polskiego surrealizmu (…) wpisany był w kulturę europejską, lecz w jej kontekście zupełnie nieznany”.

- Koniec 1948 r. przyniósł najważniejsze wydarzenie artystyczne w Polsce drugiej połowy lat 40. Była nią „Wystawa sztuki nowoczesnej”, zorganizowana przez Klub Artystów z subwencji Ministerstwa Kultury i Sztuki, w lokalu krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych. Ekspozycja stała się manifestem w czasach, gdy się już ich nie pisało – opowiada Włodzimierz Nowaczyk.
Ale to, co właściwie nie zdążyło się na dobre zacząć, zostało brutalnie przerwane. Czasowe ograniczenie w tytule wystawy jest czytelne: w grudniu 1948 r. odbył się zjazd zjednoczeniowy PPR i PPS (powstała PZPR), a w 1949 r., jako obowiązujący kierunek w plastyce polskiej, wprowadzony został socrealizm. Skończyła się wolność w sztuce. Wybranie surrealizmu czy abstrakcji przestawało być wyborem artystycznym, a stawało się wyborem politycznym.
W grudniu 1949 r. odbył się ostatni publiczny wykład Tadeusza Kantora na Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Krakowie, pod wiele znaczącym tytułem „O marzeniu”.

Ta wystawa jest także wystawą o poznańskim muzeum – Muzeum Wielkopolskie (obecnie Muzeum Narodowe w Poznaniu), jako pierwsze w powojennej Polsce rozpoczęło zbieranie polskiej sztuki współczesnej. W 1947 r. związani z Poznaniem Ildefons Houwalt, Alfred Lenica i Feliks Maria Nowowiejski (tzw. grupy „4F+R” stanowiącej przeciwwagę dla kapistów) pokazali w muzeum swoje obrazy pod hasłem Salonu Niezależnych. Była to pierwsza w Poznaniu wystawa sztuki nowoczesnej. Kolejną wystawę grupy „4F+R”, w 1949 r., wzbogaciły prace m.in. rzeźbiarzy i fotografki Fortunaty Obrąpalskiej.
W 1948 r. zorganizowano w Muzeum Wielkopolskim dużą wystawę Jana Cybisa, w 1949 – Zygmunta Radnickiego i Wacława Taranczewskiego. Pokłosiem pleneru w Łagowie była z kolei wystawa „Łagów w roku 1948”, otwarta rok później, pokazywane na niej prace trafiły potem do kolekcji muzeum.

„Szczelinom wolności” towarzyszy interesujący i bogaty w reprodukcje katalog. Znalazło się w nim omówienie wątków, dotyczących każdej z części wystawy: międzywojennych korzeni omawianego zjawiska i powojennych kontynuacji, najważniejszych wystaw, przestrzennych i artystycznych podziałów w sztuce polskiej tego okresu, a także pokoleniowych manifestów. Zjawiska artystyczne pokazane zostały na tle politycznym i społecznym Polski oraz artystycznym – Europy. Całość uzupełnia bogaty wybór fragmentów omawiających sztukę tego czasu w ówczesnych czasopismach i katalogach do wystaw oraz kalendarium, rejestrujące najważniejsze wydarzenia. Na końcu zamieszczono spis wystawionych prac i bibliografię.

Wystawa „Szczeliny wolności. Sztuka polska w latach 1945 – 1948/1949”, 6 sierpnia – 12 listopada, Muzeum Narodowe w Poznaniu.

Autor: Daina Kolbuszewska

Zdjęcia: Materiały MNP

Realizacja filmowa: Rafał Cielek, Daina Kolbuszewska

011 Jan Cybis Akt na czerwonym tle
012 Jan Cybis Akt na niebieskim tle
013 jan cybis martwa natura z kurą i rybą
014 Jan Cybis Tama wodna
015 Jan Cybis Wiejski bukiet
016 Eugeniusz Eibisch Martwa natura z niebieską filiżanką
017 Eugeniusz Eibisch Jabłka
018_MNP Mp 2043
019_353C3227
020_MNP Mp 157 Artur Nacht-Samborski, Martwa natura (Patera

Szczeliny wolności

komentarze (Aby komentować musisz być zarejestrowanym użytkownikiem - zarejestruj się lub zaloguj)

Krupa u podstaw

17
Wtorek
Październik 2017
Antonii
Ignacego
Wiktora
Październik, 2017
PnWtŚrCzPtSN
2526272829301
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
303112345

poprzedni dzisiaj następny

projekt i realizacja Media Designers dla KsyKsy copyrights 2014-2017 Kultura u podstaw, portal finansowany ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego